{"id":1730,"date":"2025-03-25T15:56:35","date_gmt":"2025-03-25T14:56:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.contemporanea.be\/?post_type=article&p=1730"},"modified":"2025-04-10T13:01:02","modified_gmt":"2025-04-10T11:01:02","slug":"youri-lou-vertongen-quarante-ans-de-mobilisations-en-faveur-de-la-regularisation-des-sans-papiers-en-belgique-1974-2014-t-1-academia-2023-241p","status":"publish","type":"article","link":"https:\/\/www.contemporanea.be\/nl\/article\/youri-lou-vertongen-quarante-ans-de-mobilisations-en-faveur-de-la-regularisation-des-sans-papiers-en-belgique-1974-2014-t-1-academia-2023-241p\/","title":{"rendered":"Youri Lou Vertongen, Quarante ans de mobilisations en faveur de la r\u00e9gularisation des sans-papiers en Belgique, 1974-2014, t. 1, Academia, 2023, 241p."},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n

Bij dat alles kan en wil Vertongen nooit verbergen dat hij zelf onderdeel is van het verhaal dat hij vertelt. Zijn parcours start in 2008, wanneer hij zich als student engageert binnen het Comit\u00e9 d\u2019Actions et de Soutien (CAS)<\/em> ter ondersteuning van de hongerstaking van mensen zonder papieren in gebouwen van de VUB. In zijn eerste masterthesis (2013) schrijft hij als analist en ooggetuige over de spanningen binnen het comit\u00e9 en haar uiteindelijke ontbinding. Tussen 2012 en 2014 volgde Vertongen Sans-Papiers Belgique <\/em>en het Comit\u00e9 des 450 Afghans <\/em>op de voet en vond er inspiratie voor een eerste artikel en een tweede masterproef. In zijn doctoraatstraject nam hij de Coordination des sans-papiers de Belgique <\/em>onder de loep, tussen 2014 en 2021. Het is onduidelijk of Vertongen nu vooral onderzoeker dan wel activist is, maar het unieke perspectief van zijn analyse bewijst de meerwaarde van zijn dubbele betrokkenheid en doet smeken om meer van dit soort ge\u00ebngageerd en kritisch onderzoek.<\/p>\n

Papiers pour Tous <\/em>is de herwerkte versie van zijn doctoraat, voor de gelegenheid opgedeeld als tweeluik. Zonder twijfel ligt de nadruk daarbij op Tome II <\/em>(2024) waarin Vertongen als politicoloog een beeld schetst van de mobilisatie ten voordele van mensen zonder papieren tijdens de zogenaamde asielcrisis onder Michel I & II (2014-2020). In zijn zoektocht focust Vertongen op de groeiende autonomie van de sans-papiers. Hij toont ten eerste aan dat mensen zonder papieren niet passief leden onder het overheidsbeleid \u00e9n dat ze bovendien steeds meer evolueerden naar een eigen<\/em> activisme onafhankelijk van het Belgisch middenveld, met hun eigen praxis, strategie\u00ebn, doelen en subcultuur. Bovendien toont Vertongen dat die autonomie van de sans-papiers niet enkel een kenmerk van hun mobilisatie was, maar ook een performatieve en discursieve strategie. Hun precaire statuut, of het gebrek daaraan, werd een eigenwijze activistische agenda met een repertoire aan drukkingstactieken als malicious compliance<\/em> en de doorgedreven democratische zelfmobilisatie van zij die geen stem hadden. Zo positioneerden sans-papiers zich als volwaardige gesprekspartner, terwijl ze komaf probeerden te maken met het denkbeeld van onzelfstandige en illegitieme gelukzoekers.<\/p>\n

 <\/p>\n <\/div>\n <\/div>\n\n

\n
\n \"\"\n <\/div>\n\n
\n Youri Lou Vertongen, Quarante ans de mobilisations en faveur de la r\u00e9gularisation des sans-papiers en Belgique, 1974-2014, Tome 1, Academia, 2023, 241p. <\/div>\n \n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n
\n
\n \n

Tome I is, zo schrijft Vertongen, vooral een inleidende blik op het verleden ten dienste van bovenstaand verhaal. Hij beargumenteert dat de Belgische overheid sinds 1974 de sans-papiers heeft uitgevonden en heruitgevonden ten dienste van haar beleid. Zo stelt Vertongen dat de clandestiene arbeidsmigrant gecre\u00eberd werd bij de rekruteringsstop van 1974 en dat moraliserende opvattingen over illegitieme asielzoekers het repatri\u00ebringsbeleid in de jaren 1990 bepaalden. Voorts werden criminalisering en securisering belangrijke discoursen na 2001, verder aangescherpt door de angst voor extremisme tijdens de zogenaamde vluchtelingencrisis na 2013. Vertongen stapt met die chronologie in de voetsporen van o.a. Karen Akoka, Sma\u00efn Laacher, Mike Slaven en Christina Boswell die beschreven hoe migranten, vluchtelingen en sans papiers sinds de jaren 1960 artificieel gescheiden beleidscategorie\u00ebn werden<\/span>.<\/p>\n

Papiers pour Tous <\/em>voegt aan dat debat een frisse wind toe door het beleid te laten voor wat het is en haar analyse te richten op de mobilisatie van mensen zonder papieren. Activisten wisten de negatieve categorie van de sans papier, gedelegitimeerd en gecriminaliseerd, langzaam in te zetten als een instrument voor verzet. Tussen 1974 en 1990 evolueerde de sans-papiers van een clandestiene indringer naar een slachtoffer van een falend migratiebeleid, wiens mensenrechten dagelijks geschonden werden. Vertongen schetst voor de jaren 2000 en 2010 hoe die geuzenaam mensen van allerlei achtergronden en verschillende statuten wist te verenigen; verbonden door hun gedeelde ervaring en metgezellen in de strijd voor algemene regularisatie. Het tegendiscours van de sans-papiers sloeg er zo in een collectieve mobilisering op gang te brengen die in haar eenheid een blok vormde tegen de verdeel-en-heerspolitiek. Het behoud van dat blok \u00e9n de nadruk op de unieke ervaring van de sans-papiers, zo beargumenteert Vertongen, maken dat de bovengenoemde drang naar autonomie centraal komt te staan in de mobilisatie van mensen zonder papieren onder Michel I & II.<\/p>\n

Tome I<\/em> biedt weliswaar weinig nieuw historisch onderzoek en voelt t\u00e9 veel aan als een voorbeschouwing op deel twee. Was het dan wel de moeite om dit deel afzonderlijk uit te geven? Ik vind van wel, want vanuit zijn perspectief als activist \u00e9n politicoloog biedt Vertongen historici geen antwoorden aan, maar wel enkele belangrijke vragen. Waarom lijkt de mobilisatie van sans-papiers zich in de jaren \u201980 en \u201990 bijvoorbeeld zo moeilijk te verbinden met het middenveld of met ander activisme, zoals de beweging tegen discriminatie of die voor een eenduidig migratiebeleid? Hoe komt het dat de strijd voor papieren tussen 1974 en 2014 vooral gekenmerkt werd door discontinu\u00efteit en een gebrek aan collectieve herinnering? Ook voor sociale en antropologische historici hint Vertongen naar bijzonder interessante pistes, zoals een doorlichting van de opvallend volatiele houding van de publieke opinie tegenover sans-papiers of een studie naar de rol van emotie en affect in de politieke en activistische discoursen ten tijde van hongerstakingen. Het is Vertongens verdienste dat hij met zijn historisch overzicht in Tome I<\/em> zulke vragen naar de oppervlakte brengt en ons als historici een geweten schopt om dat gapende gat in onze geschiedenis te vullen.<\/p>\n<\/div>\n <\/div>\n<\/section>","protected":false},"author":13,"featured_media":1732,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-1730","article","type-article","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.contemporanea.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/article\/1730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.contemporanea.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/article"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.contemporanea.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.contemporanea.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.contemporanea.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/article\/1730\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1871,"href":"https:\/\/www.contemporanea.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/article\/1730\/revisions\/1871"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.contemporanea.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1732"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.contemporanea.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}