Een ‘web van geloof’: digitale religie gearchiveerd

De toenemende religieuze diversiteit in België laat zich niet uitsluitend vatten in bijvoorbeeld gebedshuizen, religieuze kunstvoorwerpen of papieren archieven.  Veel religieuze gemeenschappen manifesteren zich steeds nadrukkelijker online, via websites, blogs en sociale media. Wie hedendaagse vormen van religie en zingeving wil bestuderen, kan dus niet anders dan ook het digitale landschap in kaart te brengen. KADOC-KU Leuven wil dit digitale religieuze erfgoed niet verloren laten gaan. Websites zijn immers bijzonder vluchtig: pagina’s veranderen snel of verdwijnen volledig, terwijl ze vaak de belangrijkste communicatiekanalen zijn van geloofsgemeenschappen. Zeker nieuwe of kleinere bewegingen zijn soms bijna uitsluitend online aanwezig. Zonder gerichte archivering dreigt een belangrijk deel van het hedendaagse religieuze leven onzichtbaar te worden voor toekomstig onderzoek. Bovendien geven websites niet alleen informatie weer, maar tonen ze ook hoe gemeenschappen zichzelf presenteren en welke taal en beelden ze gebruiken om hun boodschap over te brengen.

Daarom werkt KADOC sinds 2023 aan de uitbouw van een eigen collectie van gearchiveerde websites over religie en zingeving in België. Het archiveren van webmateriaal vereist een gespecialiseerde aanpak. Het gaat niet louter om het vastleggen van een schermafbeelding, maar om het reconstrueren van een functionele en contextuele weergave van websites, inclusief hun structuur, navigatie en onderlinge verbanden. De selectie van websites gebeurt binnen een interne werkgroep, waar op basis van een dynamische seedlist prioriteiten worden bepaald en keuzes systematisch worden afgewogen. Zo wordt bij de opbouw van de collectie voorrang gegeven aan waardevolle websites die dreigen te verdwijnen en websites van initiatieven en gemeenschappen waarvan KADOC nog weinig of geen andere documentatie bewaart. Denk aan boeddhistische of oosters-orthodoxe gemeenschappen, maar ook aan hedendaagse spirituele stromingen zoals wicca en paganisme. Door hun websites gericht te selecteren en te bewaren, willen we ook deze gemeenschappen een plaats geven in de KADOC-collectie.

Sinds de opstart van het project zijn al meer dan 450 websites geselecteerd en gearchiveerd. Daarmee is een stevige basis gelegd voor een duurzame webcollectie die de digitale dimensie van religie en zingeving in België zichtbaar maakt. De collectie blijft bovendien verder groeien, waarbij ook nieuwe platformen en evoluerende vormen van online aanwezigheid worden opgevolgd. Dit ‘web van geloof’ wordt niet alleen bewaard, maar ook stap voor stap ontsloten voor onderzoekers en andere geïnteresseerden. Hoewel de collectie omwille van auteursrechtelijke beperkingen enkel raadpleegbaar is in de leeszaal van KADOC, zijn de bijbehorende metadata vrij raadpleegbaar via Limo. De inventaris van het archief is ook online consulteerbaar via
https://abs.lias.be/query/detail.aspx?id=1752002.